Endüstriyel Tesislerde Yangın ve Patlama Riskleri

Endüstriyel tesislerde yangın ve patlama, hem çalışanların güvenliği hem de çevrenin korunması açısından en ciddi tehlikeler arasında yer alır. Bu tür olaylar yalnızca tesis içinde hasara yol açmakla kalmaz; can kaybı, yaralanma, üretim kaybı, ekonomik zarar, çevre kirliliği ve toplum sağlığını etkileyen sonuçlar da doğurabilir. Özellikle büyük ölçekli sanayi tesislerinde meydana gelen yangın ve patlamalar, yoğun duman, zehirli gaz salınımı, yüksek ısı ve basınç etkisi nedeniyle çok geniş alanları etkileyebilir.

Sanayide kullanılan yanıcı, parlayıcı, patlayıcı veya reaktif maddeler; yüksek sıcaklık ve basınçla çalışan ekipmanlar; elektrik sistemleri; toz oluşumu; insan hatası ve bakım eksiklikleri, bu riskleri daha da artırmaktadır. Buna rağmen yangın ve patlamaların önemli bir bölümü doğru mühendislik uygulamaları, düzenli bakım, eğitim ve etkili acil durum planlaması sayesinde önlenebilir. Bu nedenle konu yalnızca teknik bir güvenlik meselesi değil, aynı zamanda bir yönetim, planlama ve kültür meselesidir.

1. Yangın ve Patlama Risklerinin Genel Tanımı

Yangın, yanıcı bir maddenin oksijenle birleşip bir tutuşturma kaynağı ile temas etmesi sonucu meydana gelen kontrolsüz yanma olayıdır. Bu olay sırasında kimyasal enerji açığa çıkar ve ısı enerjisine dönüşür. Yangının ortaya çıkabilmesi için üç temel unsurun aynı anda bulunması gerekir: yanıcı madde, oksijen ve ısı. Bu üçlü “yangın üçgeni” olarak bilinir. Bu unsurlardan biri ortadan kaldırıldığında yangın söner ya da başlamadan önlenmiş olur.

Patlama ise yanıcı maddenin çok kısa sürede, ani ve hızlı biçimde yanması sonucu yüksek basınç oluşturan bir olaydır. Patlamalarda açığa çıkan enerji, basınç dalgası ve şok etkisi yaratarak çevrede büyük yıkıma neden olabilir. Patlama yalnızca gazlar veya buharlarla sınırlı değildir; tozlar, sisler ve bazı fiziksel koşullar da patlamaya yol açabilir.

Örneğin bir buhar kazanında aşırı basınç oluşması veya bir sıvı tankının ısınma sonucu bütünlüğünü kaybetmesi, fiziksel patlamaya neden olabilir. Özellikle BLEVE olarak bilinen kaynar sıvı genleşmesi patlamaları, endüstride en tehlikeli olaylar arasında yer alır. Bu tür olaylarda hem patlama etkisi hem de yangın birlikte görülebilir.

Yangın ve patlamalar, endüstriyel kazalar içinde en yıkıcı olanlardandır. Çünkü çoğu zaman olay yalnızca başladığı noktada kalmaz; çevredeki ekipmanlara, depolara, boru hatlarına ve diğer proses alanlarına sıçrayarak domino etkisi yaratabilir. Ayrıca yangın ve patlamalar, toksik maddelerin havaya yayılmasına da yol açabilir. Bu nedenle risk değerlendirmesi yapılırken yalnızca alev veya basınç etkisi değil, duman, gaz yayılımı ve çevresel etkiler de dikkate alınmalıdır.

2. Endüstriyel Tesislerde Yangınların Başlıca Nedenleri

Endüstriyel yangınların ortaya çıkışında birçok neden rol oynar. Ancak olayların çoğunda teknik eksiklikler, yetersiz bakım, ihmaller ve uygunsuz çalışma koşulları ön plana çıkar.

Yanıcı tozlar

Birçok tesiste üretim sırasında ince toz oluşur. Un, şeker, tahıl, nişasta, odun talaşı, kömür tozu, alüminyum ve magnezyum tozları gibi maddeler, havada asılı kaldıklarında yüksek risk oluşturur. Bu tür tozlar belirli bir yoğunluğa ulaştığında, küçük bir kıvılcım ya da sıcak yüzey ile temas ettiğinde yangın veya patlama meydana gelebilir.

Toz patlamaları özellikle gıda, ahşap, metal ve kimya sektörlerinde yaygındır. En büyük tehlike, bu tozların çoğu zaman gözle fark edilmeyecek şekilde kiriş üstlerinde, makine yüzeylerinde, havalandırma kanallarında ve ulaşılması zor alanlarda birikmesidir. İlk küçük patlama, yüzeylerde birikmiş tozu havaya kaldırır ve çok daha büyük ikincil patlamalara neden olabilir.

Sıcak çalışmalar

Kaynak, taşlama, kesme, lehimleme gibi işlemler sıcak çalışma olarak değerlendirilir. Bu işlemler sırasında ortaya çıkan kıvılcımlar ve sıcak metal parçaları, çevredeki yanıcı maddeleri tutuşturabilir. Özellikle bakım-onarım dönemlerinde, üretim dışı alanlarda veya geçici işlerde kontrolsüz sıcak çalışma yapılması ciddi risk yaratır.

Sıcak çalışma yapılacak alanlarda yanıcı maddelerin ortamdan uzaklaştırılması, gerekli izinlerin alınması, yangın söndürücülerin hazır bulundurulması ve iş sonrası belirli süre gözetim yapılması gerekir. Bu adımlar uygulanmadığında küçük bir kıvılcım büyük bir yangına dönüşebilir.

Yanıcı sıvılar ve gazlar

Sanayi tesislerinde çok sayıda yanıcı sıvı ve gaz kullanılır. Solventler, boyalar, tinerler, akaryakıtlar, LPG, doğal gaz, hidrojen ve asetilen bunların başlıcalarıdır. Bu maddeler sızıntı yaptığında çevreye yayılan gaz ve buharlar, hava ile karışarak patlayıcı ortam oluşturabilir.

Özellikle kapalı alanlarda gaz birikmesi, son derece yüksek risk anlamına gelir. Açık alanlarda bile rüzgârın yetersiz olduğu durumlarda tehlikeli gaz bulutları oluşabilir. Bu bulutlar bir kıvılcımla temas ettiğinde parlama, patlama veya yangın meydana gelir.

Ekipman ve makine arızaları

Arızalı makineler, aşırı ısınan motorlar, sıkışan rulmanlar, sürtünme sonucu kızışan parçalar ve çalışmayan güvenlik elemanları yangınların önemli nedenleri arasındadır. Özellikle düzenli bakım yapılmayan tesislerde ekipman kaynaklı yangın riski artar.

Basınç tahliye sistemlerinin çalışmaması, proses kontrol ekipmanlarının arızalanması veya alarm sistemlerinin devre dışı kalması gibi durumlar, küçük bir arızanın büyüyerek büyük bir kazaya dönüşmesine neden olabilir.

Elektrik kaynaklı tehlikeler

Elektrik sistemleri endüstriyel yangınların en yaygın sebeplerinden biridir. Hasar görmüş kablolar, gevşek bağlantılar, aşırı yüklenmiş panolar, kısa devre, yetersiz yalıtım, uygun olmayan uzatma kabloları ve eski tesisatlar ciddi risk oluşturur.

Bunlara ek olarak statik elektrik de önemli bir ateşleme kaynağıdır. Özellikle plastik, kimyasal, tekstil ve tozlu üretim alanlarında statik elektrik yükleri birikebilir. Topraklama yetersizse bu yükler kıvılcım şeklinde boşalarak yangın veya patlamaya neden olabilir.

Kimyasal reaksiyonlar ve proses sapmaları

Kimya tesislerinde veya belirli proseslerde kontrolsüz reaksiyonlar sonucu ani sıcaklık ve basınç artışı yaşanabilir. Buna termal kaçak denir. Bu tür olaylar, reaktörlerin, tankların veya boru hatlarının bütünlüğünü bozarak patlamalara ve yangınlara yol açabilir.

Soğutma sisteminin devre dışı kalması, yanlış kimyasalların karıştırılması, ölçüm cihazı arızaları veya operatör hataları bu tip kazaların başlıca nedenleri arasındadır.

İnsan hatası ve ihmal

Teknik nedenlerin yanı sıra insan faktörü de yangın ve patlamalarda belirleyicidir. Yanlış depolama, prosedürlere uymama, sigara içilmesi, yetersiz eğitim, iş izin sisteminin uygulanmaması ve temizlik eksikliği çoğu zaman olayların temelinde yer alır.

Kısacası yangınların nedeni çoğu zaman tek bir unsur değildir. Genellikle teknik eksiklik, insan hatası ve yetersiz yönetim birlikte etkili olur.

Endüstriyel Tesislerde Yangın Algılama Sistemi Tasarımı

3. Patlama Riskleri: Toz, Gaz, Buhar ve Fiziksel Patlamalar

Endüstriyel ortamlarda patlamalar farklı şekillerde ortaya çıkabilir ve her biri ayrı önlem gerektirir.

Toz patlamaları

Toz patlamaları, ince ve yanıcı katı parçacıkların havada askıda olduğu durumlarda meydana gelir. Gıda tesislerinde un ve şeker tozu, mobilya sanayinde ahşap tozu, metal sanayinde alüminyum veya magnezyum tozu buna örnektir.

Bir toz patlamasının oluşabilmesi için şu şartlar gerekir: yanıcı toz bulunması, tozun havada yeterli yoğunlukta olması, kapalı veya yarı kapalı bir alan bulunması ve ateşleme kaynağının ortaya çıkması. Bu koşullar bir araya geldiğinde patlama aniden gelişir.

Toz patlamalarının en tehlikeli yönlerinden biri, birincil patlamanın ardından ikincil patlamaların gelebilmesidir. İlk patlama, yüzeylerde birikmiş tozları havalandırır ve ortamı daha da patlayıcı hale getirir.

Gaz patlamaları

Gaz patlamaları, yanıcı gazların hava ile patlayıcı karışım oluşturması ve ateşlenmesi sonucu meydana gelir. Metan, propan, bütan, hidrojen ve asetilen bu açıdan öne çıkan gazlardır.

Bu tür patlamalar özellikle LPG dolum tesislerinde, doğalgaz altyapılarında, biyogaz tesislerinde, rafinerilerde, madenlerde ve kimyasal proses alanlarında görülür. Gaz sızıntısı sessiz ve görünmez olabildiği için tehlike çoğu zaman geç fark edilir.

Buhar bulutu patlamaları

Yanıcı sıvıların buharları da büyük risk oluşturur. Solventler, tinerler, benzin benzeri sıvılar ortamda buharlaştığında, hava ile karışarak patlayıcı bulut oluşturabilir. Bu bulut bir ateşleme kaynağı ile karşılaştığında çok geniş alanda etkili patlama meydana gelebilir.

Bu tip olaylar özellikle kimya tesisleri, boya üretim alanları, rafineriler ve solvent depolarında önemlidir.

Fiziksel patlamalar

Patlama her zaman yanıcı maddenin tutuşması sonucu olmaz. Bazen basınçlı kapların mekanik olarak parçalanması da patlamaya neden olur. Buhar kazanları, kompresör tankları, basınçlı gaz tüpleri ve kapalı reaktörler bu açıdan risklidir.

Ayrıca erimiş metale su temas etmesi gibi durumlarda ani buharlaşma sonucu fiziksel patlama olabilir. Bu tür olaylarda alev oluşmasa bile şiddetli basınç ve parça fırlaması ciddi yaralanmalara neden olur.

4. Yüksek Riskli Sektörler ve Ortamlar

Her sanayi tesisinde yangın ve patlama riski vardır. Ancak bazı sektörler kullanılan malzemeler, proses özellikleri ve çalışma koşulları nedeniyle daha risklidir.

Kimya sanayi

Kimya tesisleri; yanıcı, patlayıcı, toksik ve reaktif maddelerin çok yoğun kullanıldığı alanlardır. Ayrıca birçok proses yüksek sıcaklık ve basınç altında yürütülür. Reaktörler, çözücüler, depolama tankları ve boru sistemleri birlikte değerlendirildiğinde bu tesisler çok yüksek risk taşır.

Petrol rafinerileri ve petrokimya tesisleri

Bu tesislerde büyük miktarda yanıcı gaz ve sıvı bulunur. Tank sahaları, proses üniteleri, dolum alanları ve boru hatları arasında oluşabilecek bir sızıntı ya da patlama çok büyük çaplı felaketlere yol açabilir. Domino etkisi riski özellikle yüksektir.

Tekstil sanayi

Tekstil sektörü ilk bakışta daha düşük riskli gibi görünse de aslında oldukça tehlikelidir. Pamuk, iplik, kumaş, sentetik elyaf, boya kimyasalları ve kurutma sistemleri ciddi yangın yükü oluşturur. Lif, hav ve toz birikimi de patlama riskine katkı sağlar.

Gıda endüstrisi

Un, şeker, nişasta, yem ve tahıl işleyen tesisler organik tozlar nedeniyle yüksek risk taşır. Tahıl siloları ve değirmenler, tarih boyunca büyük toz patlamalarının yaşandığı yerler olmuştur. Ayrıca kızgın yağ kullanılan proseslerde yangın riski de yüksektir.

Ağaç, kâğıt ve mobilya sanayi

Bu sektörde odun tozu, talaş, vernik, boya ve solventler başlıca tehlike kaynaklarıdır. Ahşap tozu hem kolay tutuşur hem de havada asılı kaldığında patlayıcı hale gelir.

Metal işleme sanayi

Metal tozları, kaynak işleri, sıcak işlemler ve eritme fırınları bu sektörü riskli hale getirir. Özellikle alüminyum ve magnezyum tozları çok tehlikelidir. Dökümhanelerde erimiş metalin nemle temas etmesi de patlamaya neden olabilir.

Enerji üretim tesisleri

Kömürle çalışan termik santrallerde kömür tozu, biyogaz tesislerinde metan gazı, batarya enerji depolama sistemlerinde ise termal kaçak kaynaklı yangınlar öne çıkan risklerdir.

Geri dönüşüm ve atık tesisleri

Düzensiz depolanan kâğıt, plastik, tekstil ve diğer yanıcı atıklar, bu tesislerde yangın riskini artırır. Özellikle gizli ısınma, elektrik arızaları ve uygunsuz istifleme önemli tehlikelerdir.

5. Risk Analizi ve Değerlendirme Yöntemleri

Yangın ve patlama risklerini etkili şekilde yönetebilmek için sistematik risk analizi yapılmalıdır. Bu analizler, tehlikeleri önceden belirlemek ve uygun önlemleri planlamak açısından temel öneme sahiptir.

HAZOP

HAZOP, özellikle proses endüstrisinde kullanılan ayrıntılı bir risk analiz yöntemidir. Prosesin her adımı incelenir ve “ne olabilir, nasıl sapma yaşanabilir, bu sapma neye yol açar” sorularına cevap aranır. Böylece kaza senaryoları önceden belirlenir.

ATEX değerlendirmesi

Patlayıcı ortamların bulunduğu alanların sınıflandırılması ve uygun ekipman seçimi için kullanılır. Gaz ve buhar için Zone 0, 1, 2; toz için Zone 20, 21, 22 sınıflandırmaları yapılır. Bu sınıflandırma, hangi alanda hangi tip elektrik ve mekanik ekipmanın kullanılacağını belirler.

Yangın yükü hesabı

Bir alanda bulunan yanıcı maddelerin tümü yandığında ne kadar ısı açığa çıkacağı hesaplanır. Bu bilgi, sprinkler ihtiyacı, yapı elemanlarının dayanımı ve yangının büyüklüğü hakkında fikir verir.

Diğer yöntemler

Endüstride ayrıca şu yöntemler de yaygın olarak kullanılır:

• What-if analizi
• Kontrol listesi yöntemi
• FMEA
• Hata ağacı analizi
• Olay ağacı analizi
• LOPA
• Kuantitatif risk analizi
• Yangın ve duman modellemeleri

Bu yöntemlerin ortak amacı, riskleri olay yaşanmadan önce görmek ve önlem almaktır.

6. Önleyici Tedbirler

Yangın ve patlamayı önlemenin en etkili yolu, mühendislik önlemleri ile organizasyonel önlemleri birlikte uygulamaktır.

Endüstriyel Yangın Güvenliği ve Çözüm Önerileri

Yangın algılama sistemleri

Duman, ısı ve alev dedektörleri ile gaz algılama sistemleri erken uyarı sağlar. Özellikle büyük hacimli alanlarda aspirasyonlu sistemler ve özel sensörler kullanılabilir. Erken tespit, müdahaleyi kolaylaştırır.

Otomatik söndürme sistemleri

Sprinkler sistemleri, köpüklü söndürme sistemleri, gazlı söndürme sistemleri ve hidrant altyapısı tesislerde mutlaka planlanmalıdır. Riskin türüne göre uygun söndürme sistemi seçilmelidir. Her risk için su doğru çözüm olmayabilir.

Patlama tahliye ve bastırma sistemleri

Patlama panelleri, diskler, bastırma sistemleri ve alev tutucular özellikle silo, filtre, değirmen ve toz toplama sistemlerinde büyük önem taşır. Bu ekipmanlar patlama etkisini azaltır ve yayılmasını önler.

Temizlik ve toz kontrolü

Tozlu sektörlerde düzenli temizlik hayati önem taşır. Toz birikmesine izin verilmemeli, endüstriyel vakum sistemleri kullanılmalı ve aspirasyon sistemleri etkin çalıştırılmalıdır. Sıradan süpürme işlemi çoğu zaman daha fazla tozu havaya kaldırarak riski artırabilir.

Statik elektrik ve ateşleme kaynaklarının kontrolü

Tüm ekipmanlar topraklanmalı, eşpotansiyel bağlantılar yapılmalı, kıvılcım çıkarabilecek ekipmanlar kontrol altına alınmalı ve sıcak çalışma izin sistemi uygulanmalıdır. Patlayıcı alanlarda ex-proof ekipman kullanılmalıdır.

Pasif yangın koruma

Yangın duvarları, yangın kapıları, yangın durdurucu malzemeler, duman kontrol sistemleri ve yapı bölmelendirmesi yangının yayılmasını sınırlar. Bu önlemler yangın çıkmasını değil, büyümesini engeller.

Düzenli bakım ve güvenli işletme

Elektrik panoları, motorlar, fanlar, filtreler, basınçlı kaplar, vanalar ve dedektörler düzenli kontrol edilmelidir. Termal kamera ile pano kontrolleri, titreşim analizi ve öngörücü bakım uygulamaları bu alanda çok yararlıdır.

Eğitim ve farkındalık

Çalışanların yalnızca teorik değil pratik eğitim de alması gerekir. Yangın tüpü kullanımı, tahliye davranışı, sıcak çalışma kuralları, gaz kaçağı riski ve toz patlaması farkındalığı düzenli eğitimlerle güçlendirilmelidir.

7. Acil Durum Yönetimi ve Yangınla Mücadele

Ne kadar iyi önlem alınırsa alınsın, sıfır risk diye bir durum yoktur. Bu nedenle tesislerin acil durumlara hazır olması gerekir.

Acil durum planları

Her tesis, yangın ve patlama senaryolarını içeren yazılı bir acil durum planına sahip olmalıdır. Bu plan; görev dağılımını, alarm sistemini, tahliye yollarını, toplanma alanlarını ve dış kurumlarla iletişim şeklini açıkça göstermelidir.

Alarm ve haberleşme

Yangın veya patlama anında alarmın hızlı ve doğru verilmesi çok önemlidir. Sirenler, anons sistemleri, ışıklı uyarılar ve telsiz gibi iletişim araçları hazır olmalıdır. Elektrik kesintilerine karşı yedek çözümler düşünülmelidir.

Tahliye

Tahliye yolları açık, işaretli ve her zaman kullanılabilir durumda olmalıdır. Personel toplanma alanlarını bilmeli ve tahliye sonrası yoklama alınmalıdır. Kaçış yollarının depo veya ekipmanla kapatılması çok ciddi bir güvenlik zaafıdır.

İlk müdahale

Küçük ölçekli yangınlarda eğitimli personel uygun yangın söndürücü ile ilk müdahaleyi yapabilir. Ancak yangın büyümüşse öncelik can güvenliği olmalıdır. Müdahale kapasitesi aşılmışsa alan derhal boşaltılmalıdır.

İtfaiye ile koordinasyon

Yerel itfaiye ile önceden iş birliği kurulmalı, tesisin riskleri ve tehlikeli maddeleri paylaşılmalıdır. Büyük tesislerde itfaiyenin kullanacağı hidrant noktaları, giriş kapıları ve kritik bölgeler önceden planlanmalıdır.

Tatbikatlar

Yangın ve tahliye tatbikatları düzenli olarak yapılmalıdır. Gerçek olay anında panik yaşanmaması için çalışanların uygulamayı deneyimlemesi gerekir. Tatbikatlar sadece formalite olarak değil, gerçekçi senaryolarla yapılmalıdır.

Olay sonrası değerlendirme

Gerçek olaylardan ve tatbikatlardan sonra mutlaka değerlendirme yapılmalıdır. Eksikler belirlenmeli, prosedürler güncellenmeli ve tekrarın önüne geçecek aksiyonlar alınmalıdır.

8. Yasal Düzenlemeler, Standartlar ve Yönetmelikler

Endüstriyel yangın ve patlama güvenliği, hem Türkiye’deki mevzuat hem de uluslararası standartlarla düzenlenmektedir.

Türkiye’de bu alandaki başlıca düzenlemeler şunlardır:

• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik
• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
• İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik
• Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Çalışanların Korunması Hakkında Yönetmelik
• Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik

Uluslararası düzeyde ise şu standartlar önem taşır:

• NFPA standartları
• OSHA düzenlemeleri
• EN ve IEC standartları
• ISO standartları
• ATEX direktifleri
• Seveso düzenlemeleri

Bu standartlar ve yönetmelikler, tesisler için asgari güvenlik seviyesini belirler. Ancak iyi bir güvenlik yönetimi yalnızca mevzuata uyumla sınırlı kalmamalı, risklere göre daha ileri uygulamaları da içermelidir.

9. Yeni Teknolojiler ve İyi Uygulamalar

Teknoloji geliştikçe yangın ve patlama risklerini önleme kapasitesi de artmaktadır.

Akıllı sensörler ve IoT sistemleri sayesinde sıcaklık, gaz, duman, basınç ve titreşim gibi veriler anlık olarak izlenebilir. Böylece arızalar daha yangın çıkmadan fark edilebilir.

Video analitik sistemleri, kamera görüntülerinden duman veya alevi tespit edebilir. Termal kameralar açık alan stok sahalarında veya elektrik panolarında anormal ısınmayı erken aşamada belirleyebilir.

Drone’lar, büyük tesislerde termal görüntüleme ve durum tespiti amacıyla kullanılabilir. Özellikle tehlikeli alanların uzaktan incelenmesinde fayda sağlar.

Yapay zekâ ve veri analitiği, geçmiş arızalar ve sensör verilerini analiz ederek riskli durumları önceden tahmin etmeye yardımcı olur. Dijital ikiz uygulamaları ise farklı kaza senaryolarının önceden test edilmesini sağlar.

Gelişmiş söndürme sistemleri arasında su sisi teknolojileri, yeni nesil gazlı söndürme sistemleri, özel kimyasal katkılar ve robotik yangın söndürme ekipmanları yer alır. Eğitim alanında ise sanal gerçeklik ve artırılmış gerçeklik çözümleri çalışanların hazırlığını artırmaktadır.

Sonuç

Endüstriyel tesislerde yangın ve patlama riski, göz ardı edilemeyecek kadar ciddi bir konudur. Bu riskler yalnızca tesis içindeki çalışanları değil, çevreyi, toplumu ve işletmenin geleceğini de etkiler. Özellikle kimya, tekstil, gıda, metal, enerji, geri dönüşüm ve petro-kimya gibi sektörlerde risk daha yüksektir.

Ancak bu tablo umutsuz değildir. Yangın ve patlamaların büyük bölümü önlenebilir. Bunun için risklerin doğru tanımlanması, düzenli analiz yapılması, uygun mühendislik önlemlerinin alınması, bakım faaliyetlerinin aksatılmaması, çalışanların eğitilmesi ve güçlü bir acil durum yönetim sistemi kurulması gerekir.

En etkili yaklaşım, güvenliği yalnızca zorunlu bir prosedür olarak değil, işin doğal ve vazgeçilmez bir parçası olarak görmektir. Güçlü bir güvenlik kültürü oluşturulduğunda, teknolojik önlemlerle desteklendiğinde ve sürekli iyileştirme anlayışı benimsendiğinde, endüstriyel tesislerde büyük kazaların önüne geçmek mümkündür.